Jak do nas trafic?
c/ Girona, 53 Planta Baja / Despacho A
08009 Barcelona Kontakt:
e-mail: catalunya_polonia@yahoo.es

Instytucje polskie: Konsulat Generalny RP w Barcelonie | Ambasada RP w Madrycie | Instytut Polski w Madrycie | Polska Organizacja Turystyczna w Madrycie | PHIG | PLL LOT | PAP | Senat RP | Sejm RP | Kancelaria Premiera RP | MSZ | MEN | ZUS | Inspektor ZUS | Narodowy Fundusz Zdrowia | Poczta Polska | PKP

Instytucje katalońskie: Barcelona Activa | PORTA 22 | SOC | GENCAT | Ajuntament Barcelona | Diputacio de Barcelona | Nous ciutadans Barcelona | Mossos d'Esquadra | CATSALUT | Oficina de Turisme Barcelona | TMB | Col=legi de Notaris de Catalunya | Direcció General Immigració | Consorci Educacio | Consorci de Normalitzacio Linguistic | Bicing BCN | Ferrocariles Generalitat de Catalunya |

Instytucje hiszpańskie: Agencia Tributaria | SEPE | Seguridad Social | Ministerio de Interior | DGT | Policia Nacional | Boletin Oficial de Estado | Correo | Renfe | Guia Barcelona

Instytucje EU: PORTAL EU | Parlament EU | Erasmus | Portal Ploteus | Eures | FNUNDUSZE EU | KAPITAŁ LUDZKI | EURLEX | EU PRELEX | EU BOOKSHOP | SOLVIT | EU PODROZE | PRAWA OBYWATELI KRAJÓW EU | SISTEMA DE INFORMACION SHENGEN

Słowniki: SOFT CATALA | Real Academia Espanola | Slownik języka polskiego PWN | CRIB.PL | Ling.pl | Word Reference | Rozmówki polsko–katalońskie

Inne: Powrotnik | Animowana historia | Polska dla dzieci | Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą | Polska Szkoła | Kapelania Polska w Barcelonie | Portal Młodej Polonii | Polak za granica - poradnik


PARTNERZY:
Konsulat Generalny RP w Barcelonie   Wspólnota Polska   Semper Polonia   Ajuntament Barcelona   Polonia Barcelona  

Katalonia - Położenie geograficzne / historia

 

Położenie geograficzne Katalonii

Katalonia leży nad Morzem Śródziemnym w północno – wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego. Jej łączna powierzchnia wynosi 32.107 km2. Katalonia jest regionem wyżynno-górzystym, z nielicznymi nizinami na wybrzeżu i w dolinie rzeki Ebro i graniczy z Francją i Andorą. Osiągnęła ona wysoki stopień rozwoju ekonomicznego i nadal bardzo szybko się rozwija. W 2010 roku region liczył ogółem 7.512.381 mieszkańcow. Na strukturę terytorialną Katalonii składają się cztery prowincje: Barcelona,Gerona, Tarragona i Lerida. Stolicą Katalonii jest Barcelona.

 

 

Historia Katalonii

Wczesne dzieje Katalonii – geneza poczucia odrębności. W 785 roku Frankowie zdobyli Geronę, a w 801 roku Barcelonę. Tereny były przez dwa wieki prowincją państwa Franków, ale zamieszkaną przez społeczność o wizygockich tradycjach. Oddziaływanie Franków wpłynęły na odmienność kulturową i językową tej części Hiszpanii, którą od początku X wieku zaczęto nazywać Katalonią. Być może nazwa ta wywodzi się od słowa castlans – „kasztelani”, ponieważ znajdowało się tu dużo twierdz1. Na Katalonię składało się wiele hrabstw, rządzonych przez arystokrację pochodzenia hiszpańskiego i frankońskiego.

W VIII wieku całość ziem Katalonii opanowali Arabowie, zostali jednak częściowo wyparci przez Karola Młota po bitwie pod Poitiers w 732 roku. Około 800 roku powstała niezależna marchia ze stolicą w Barcelonie, której zadaniem była walka z Maurami. Po wyparciu Maurów w 874 roku Guifre el Pilos (Wilfred Kosmaty) ustalił swoją pozycję jako niezależny hrabia Barcelony. Hrabia Guifre był najważniejszą postacią początków dziejów Katalonii. Zjednoczył on pod swoją władzą hrabstwa Barcelony, Gerony, Cerdani i Urgel. Z jego osobą wiąże się legenda, która mówi, że umierając na polu walki hrabia Guifre zaznaczył swoimi czterema zakrawionymi palcami herb. Dlatego więc herb Katalonii to cztery czerwone pasy na żółtym tle.

W 1137 roku nastąpiła unia z Aragonią i powstało Królewstwo Aragonii. Jednak Katalończycy zdołali zachować wiele ze swoich tradycyjnych praw. Złoty wiek królestwa Katalonii trwał do XIV wieku. Pod koniec tego okresu królestwo władało Balearami, Barceloną, prowincją Walencji, Sardynią, Korsyką oraz dużym obszarem dzisiejszej Grecji. W 1359 roku katalońska Generalitat utworzyła pierwszy rząd parlamentarny Europy.

Unia Aragonii z Kastylią – początek jednoczenia ziem Hiszpanii. Od początku XV w. w Kastylii panował chaos wywołany słabością władzy królewskiej i dążeniami rodzin magnackich do narzucenia władcom swojej woli. W końcu magnacka opozycja zaoferowała koronę przyrodniej siostrze króla – Izabeli. Kwestią zasadniczą było to, kto zostanie mężem przyszłej królowej Kastylii. Wybór każdego z dwóch pretendentów decydował o przyszłości Półwyspu Iberyjskiego. Alfons – król Portugalii – był wdowcem znacznie starszym od Izabeli. Małżeństwo z nim oznaczało połączenie Kastylii i Portugalii. Natomiast wybór młodszego o rok od Izabeli następcy tronu Aragonii – Ferdynanda – prowadził do połączenia Kastylii z tym królewstwem. Część Hiszpanii (rozumianej jako cały półwysep) miała pozostać poza zjednoczoną Hiszpanią2. W decyzji Izabeli, chyba w większym stopniu niż kalkulacje polityczne, odegrały rolę sprawy emocjonalne – podobieństwo wieku i charakteru3. Ślub odbył się w Valladolid w 1469 roku.

Zapisanie w testamencie Karola II (król Hiszpanii w latach 1665 - 1700) korony hiszpańskiej wnukowi króla Francji Ludwika XIV oznaczało koniec niebezpieczeństwa rozbioru imperium. Po śmierci Karola II Ludwik XIV nie chciał się dzielić z innymi władcami, wolał, żeby jego wnuk rządził całym niepodzielnym hiszpańskim imperium. Czekające na rozbiór Hiszpanii mocarstwa zjednoczyły się w sojusz antyfrancuski. W 1705 r. wybucha w Katalonii powstanie przeciwko Filipowi V (król Hiszpanii z dynastii Burbonów panujący w latach 1700-1724 i 1724-1746).

Katalończycy popierali oponenta Filipa V, arcyksięcia Karola Habsburga, za co dawne Królewstwo Aragonii zapłaciło utratą swej odrębności i zostało podporządkowane rządowi w Madrycie. 11 września 1714 r. wojska Filipa V wkroczyły do Barcelony, która cały czas broniła się, licząc na gwarancje dane jej przez Anglię i Austrię.4 Katalonia straciła wszystkie swoje polityczne instytucje samorządowe, ustanowione jeszcze w średniowieczu: rząd municypalny oparty na radach demokratycznych, parlament, suwerenny rząd kataloński – Generalitat5. Po tych wydarzeniach nastąpił okres represji instytucjonalnych i kulturowych, stosowane przez władze centralne, które dążyły do stopniowego wyeliminowania języka katalońskiego. Został on zakazany w administracji, w transakcjach handlowych, w szkołach, ograniczając jego stosowanie do sfery rodziny i kościoła6.

Wiek XIX – powstanie ruchu nacjonalistycznego La Renaixenca. Wiek XIX przyniósł rozwój ekonomiczny regionu tak, że stał się on najbardziej uprzemysłowionym regionem Hiszpanii. Także na tle europejskiego romantyzmu wśród bogacącego się, nowoczesnego społeczeństwa Katalonii zaczęły dojrzewać ruchy nacjonalistyczne i federalistyczne oraz kształtowała się świadomość narodowa. Tak w 1833 roku, po opublikowaniu wiersza Bonaventury Carlesa Aribau ody La patria, powstał ruch La Renaixenca początkowo mający wyłącznie charakter kulturalny, historyczny i literacki, ale po 1868 r. nabrał on bardziej politycznej wymowy. W utworze tym autor po raz pierwszy identyfikował język z ojczyzną, odkrywając w ten sposób w języku katalońskim jeden z najważniejszych znaków tożsamości7. Kataloński ruch narodowy aż do schyłku XIX wieku był tworem głównie środowisk intelektualnych. Starały się one promować rodzimy język i literaturę.

Katalonia w czasach Franco – walka o tożsamość. W czasie hiszpańskiej wojny domowej w latach 1936 – 1939 Katalonia opowiedziała się po stronie Republiki. Wygrana armii generała Franco oraz wprowadzona dyktatura przyniosły natychmiastowe zlikwidowanie statutu Katalonii, prześladowanie polityków, tłamszenie wszelkich oznak katalonizmu oraz zakaz używania języka katalońskiego.

Franco wprowadził politykę prześladowań, starając się zatrzeć wszelkie ślady katalońskiej działalności kulturalnej, społecznej i ekonomicznej. Do szczególnie wyrafinowanych metod stosowanych przez dyktatora należało popieranie imigracji z innych części Hiszpanii w celu rozmycia tożsamości tego regionu. Jednak Katalonia nie poddawała się, stosowała bierny opór protestując i urządzając demonstracje przez cały okres dyktatury. Po śmierci Franco ponownie chciano ustanowienia jakiejś formy rządu katalońskiego. Za czasów dyktatury Franco zniesiono statuty autonomiczne Basków i Katalończyków, wprowadzono zakaz posługiwania się baskijskim i katalońskim w miejscach publicznych, włączając w to kościoły8.

Czasy współczesne – w drodze ku niezależności. Rząd Katalonii przetrwał na emigracji do 1977 roku, a po śmierci Franco gwałtownie ożywiła się działalność ugrupowań narodowych. W 1977 roku tymczasowo przywrócono autonomię, zaś w 1979 roku zatwierdzono statut Katalonii jako wspólnoty autonomicznej w ramach państwa hiszpańskiego, z własnym rządem (Generalitat) i parlamentem obejmującym sprawy w zakresie kultury narodowej oraz regionalnej gospodarki, finansów i spraw socjalnych. W 1980 roku do władzy doszedł nacjonalistyczny przywódca Jordi Pujol i partia Convergència i Unió, która pozostawała u władzy przez kolejne 23 lata. Terrorystyczne ugrupowanie Terra Lliure walczyło o odzyskanie niepodległości, choć nigdy nie zyskało takiego rozgłosu i poparcia jak ETA.

W latach 90. XX wieku katalońska partia nacjonalistyczna Convergència i Unió zaczęła odgrywać ważną rolę polityczną w Hiszpanii. Partia socjalistyczna w 1993 roku oraz konserwatywna Partido Popular w 1996 roku musiały wchodzić w koalicje z partią nacjonalistyczną, której przewodniczącym był Jordi Pujol.

W 2005 roku parlament kataloński uchwalił statut autonomiczny, który wykraczał poza konstytucję z 1978 roku. Definiował Katalończyków jako „naród”, a nie tylko jako „narodowość”9. Do zadań lokalnych władz wszedł pobór podatków. Statut ten zakładał stworzenie odrębnego sądownictwa, bankowości i systemu ubezpieczeń społecznych. Przyznawał Katalończykom „prawo do określania swego losu jako narodu w przyszłości” 10.

W odpowiedzi na uchwalenie statutu doszło do bojkotu przez wielu Hiszpanów katalońskich towarów, a także krytycznych wypowiedzi dowódców wojskowych, ostrzegających przed rozbijaniem jedności Hiszpanii. W marcu 2006 roku parlament w Madrycie przyjął kataloński statut autonomiczny w kształcie bardziej umiarkowanym w stosunku do pierwotnej wersji.11 Poszerzał on jednak znacząco autonomię tego regionu. Władze katalońskie zyskały prawo poboru połowy podatków i przejmowały kontrolę nad sądownictwem. Statut mówił o Katalończykach jako o „narodzie”, jak i „narodowości”. Wprowadzał również obowiązek znajomości języka katalońskiego.

Hiszpański Trybunał Konstytucyjny, po czterech latach debat, 28 czerwca 2010 roku wydał werdykt dotyczący zgodności z Konstytucją Statutu Autonomii Katalońskiej. Trybunał uchylił 14 artykułów statutu, a 27 kolejnych nakazał przeformułować tak, aby stały się one zgodne z Konstytucją Hiszpanii. Przede wszystkim zgodnie z jego orzeczeniem określenie Katalończyków jako osobnego narodu nie będzie miało skutków prawnych. Uchylono przepis o nadrzędnej roli języka katalońskiego. Jednocześnie sędziowie nie zakwestionowali żadnego zasadniczego postanowienia poszerzającego swobody katalońskie, w tym najważniejszego - zwiększającego udział Katalonii w poborze podatków.

 

Autor opracowania: Justyna Przychodaj (2011)

1 Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz, Historia Hiszpanii, Ossolineum, Wrocław 2009, s. 58.

2 Ibidem, s. 105.

3 Ibidem, s.105.

4 Ibidem, s. 183.

5 Manuel Castells, Siła tożsamości....., s. 55.

6 Ibidem, s. 55.

7Almanach kataloński (Katalonia –Walencja – Baleary – Andorra), pod redakcją Teresy Eminowicz – Jaśkowskiej, Anny Sawickiej..... s. 32.

8 Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz, Historia Hiszpanii...., s. 357

9 Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz, Historia Hiszpanii. ...., s. 410.

10 Ibidem, s. 410.

11 Ibidem, s. 410.